kringlopen van elementen ernstig ontregeld. hoe komen ze weer in balans? de mens heeft de wereldwijde kringlopen van de elementen koolstof, stikstof en fosfor ernstig verstoord. doordat hij koolstof uit de bodem haalt voor de energievoorziening, of kunstmest maakt met fosfor uit de bodem en (inactieve) stikstof uit de lucht. de mondiale kringlopen zijn hierdoor uit balans geraakt, met grote effecten. bodem en water zijn oververzadigd met stikstof en fosfor, waardoor ecosystemen veranderen; ongewenste soorten zijn gaan domineren, terwijl andere het loodje leggen. sinds 1850 stijgen de broeikasgassen kooldioxide, methaan en lachgas in de atmosfeer. omdat hierdoor de aarde langzaam opwarmt, krijgen we vaker te maken met droogte, extreme regenval en orkanen met grote gevolgen voor ecosystemen en de mens. hoe werken de kringlopen van koolstof, stikstof en fosfor, welke invloed hebben ze op het leven op aarde, welke terugkoppelingsmechanismen bestaan er en hoe kunnen we die kringlopen weer in balans krijgen? prof. dr. jos verhoeven is emeritus hoogleraar landschapsecologie bij het departement biologie aan de universiteit utrecht. zijn onderzoekservaring ligt op het gebied van de koolstof-, stikstof- en fosforkringlopen in relatie tot biodiversiteit in ecosystemen en landschappen in europa, verenigde staten, australie, japan en het midden-oosten. hij is auteur van 147 publicaties in internationale wetenschappelijke tijdschriften en 64 nederlandstalige publicaties. hij was actief binnen de programmaraad ‘kennis voor klimaat’ (2008-2014), het bestuur van intecol (2004-2012) en het bestuur van de society of wetland scientists (2010-2014). stichting biowetenschappen en maatschappij (bwm) verspreidt, online en in print, populairwetenschappelijke informatie over actuele thema's in de gezondheids- en biowetenschappen, geschreven door vooraanstaande wetenschappers. zij wil zo bijdragen aan het in brede kring bevorderen van inzicht in de actuele en toekomstige ontwikkeling en toepassing van de biowetenschappen, in het bijzonder de betekenis en gevolgen voor mens, dier en maatschappij.