mensenhandel heeft de laatste decennia steeds meer de aandacht van politiek, wetenschap en maatschappij. daarbij zijn ook veranderingen merkbaar in de manier waarop wordt gedacht over de verantwoordelijkheden van de vraagzijde; de zijde van de consument van producten en diensten die voortvloeien uit mensenhandel. deze studie richt zich op de consument van prostitutie; de prostituant. omdat in de prostitutie mensenhandel plaatsvindt en bij prostitutie ook minderjarigen zijn betrokken, rijst de vraag welke verantwoordelijkheden bij de prostituant moeten worden neergelegd en in hoeverre dat kracht moet worden bijgezet door uitbreiding van het strafrecht. deze kwesties staan in nederland en binnen de raad van europa en de europese unie in de belangstelling. in dat kader worden in het voorliggende onderzoek de bestaande strafrechtelijke verantwoordelijkheden van de prostituant bij mensenhandel en minderjarigheid in kaart gebracht. ook worden de resultaten gerelateerd aan voorstellen van de nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen, en aan de strafrechtelijke verantwoordelijkheden van de prostituant in engeland en finland. het onderzoek kwam mede tot stand dankzij het ministerie van veiligheid en justitie.