deze titel bespreekt de materieelrechtelijke regels over hoofdelijke aansprakelijkheid uit zowel het nationale recht als het unie(privaat) recht. daarnaast bevat dit proefschrift een overzicht van de stand van zaken van procesrechtelijke en insolventierechtelijke regels en krijg je als lezer inspiratie bij het beantwoorden van vragen op het gebied van hoofdelijke aansprakelijkheid. hoofdelijke aansprakelijkheid doet zich voor als meerdere schuldenaren dezelfde prestatie verschuldigd zijn of verplicht zijn dezelfde schade te vergoeden. de relevante rechtsregels voor hoofdelijke aansprakelijkheid zijn verspreid te vinden over het unierecht, het nationale materiele burgerlijk recht, en het nationale burgerlijk proces- en insolventierecht. in hoofdelijke aansprakelijkheid worden al deze rechtsregels besproken, de auteur betrekt daarnaast de procesrechtelijke en insolventierechtelijke regels die in dit kader relevant zijn. ook wordt aangegeven welke invloed uitgaat van de hoofdelijkheidsregels die in het unierecht te vinden zijn. in dit proefschrift wordt tevens onderzocht op welke wijze het burgerlijk procesrecht en het insolventierecht de uitoefening faciliteren van rechten die voortvloeien uit hoofdelijke aansprakelijkheid. in deze analyses beperkt de auteur zich niet tot een bespreking van de geldende rechtsregels, maar analyseert hij ook of aan die regels gemeenschappelijke rechtsbeginselen ten grondslag liggen en welke ruimte er voor partijen bestaat om zelf invulling te geven aan hun rechtsverhouding (partijautonomie). hoofdelijke aansprakelijkheid ontwikkelingen deze titel sluit aan bij diverse actuele ontwikkelingen en vraagstukken. op het gebied van de doorwerking van unierecht komen vooral het mededingingsrecht en gegevensbeschermingsrecht uitgebreid aan de orde. hoe moet in het nederlandse recht bijvoorbeeld worden omgegaan met het ondernemingsbegrip uit het unierecht? niet alleen wat betreft externe aansprakelijkheid van inbreukplegers, maar ook wat betreft interne aansprakelijkheid en schikkingen? en hoe gaat de avg om met regresvorderingen tussen hoofdelijk medeschuldenaren? op nationaal niveau wordt uitgebreid stilgestaan bij de invloed van een whoa-traject op rechtsverhoudingen waarin hoofdelijk medeschuldenaren zijn betrokken. de auteur werpt een kritisch licht op de wettelijke regeling over regres en subrogatie na homologatie van een whoa-akkoord en doet voorstellen voor verbetering. hoofdelijke aansprakelijkheid is van grote waarde voor zowel de rechtspraktijk als wetenschap, doordat ingegaan wordt op raakvlakken tussen verschillende rechtsgebieden.