dit boek vormt een leidraad hoe te handelen bij veel voorkomende problemen op een post anesthesia care unit (pacu). het doel is een bijdrage te leveren aan het standaardiseren van de zorg op een pacu en de postoperatieve morbiditeit en mortaliteit na hoog-risico chirurgie bij hoog-risico patienten te verlagen. op een pacu vindt postoperatieve zorg plaats voor patienten die na een operatie intensieve monitoring nodig hebben tot maximaal de ochtend van de tweede postoperatieve dag, alvorens de patient naar de reguliere afdeling wordt overgeplaatst. de postoperatieve pacu-opnameperiode is veelal voldoende om de vitale functies van de patient die peroperatief bedreigd zijn geraakt adequaat te stabiliseren. pacu is een belangrijk onderdeel van het ‘enhanced recovery after surgery’ programma (eras). vroege complicaties worden eerder herkend en late complicaties worden voorkomen op een pacu. de diversiteit aan patienten vereist een multidisciplinaire expertise en behandeling. effectieve samenwerking leidt tot betere postoperatieve uitkomsten. het auteursteam weerspiegelt dan ook de multidisciplinaire c.q. interprofessionele samenwerking. handboek pacu is mede mogelijk gemaakt door de nederlandse vereniging voor anesthesiologie (nva) en is geschreven voor en door verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, anesthesiologen, chirurgen en andere medisch specialisten.