in het begin van onze jaartelling ontstond, voornamelijk door activiteiten van paulus uit tarsus het christendom, dat zich het nieuwe israel noemde. de christenen waren al vrij spoedig in de meerderheid. en daaronder hebben veel joden eeuwenlang gruwelijk geleden. de geschiedenis van 'het samenleven' van christenen en joden in europa was dan ook, zoals inmiddels algemeen bekend, vaak tragisch en vol 'ongelukken', speciaal gedurende de 19de en 20ste eeuw.