de coronapandemie maakte ruw en abrupt een einde aan een lange periode van optimisme over menselijke mogelijkheden, hier en in andere landen. toch is het niet de enige crisis die urgente veranderingen in ons denken en handelen vereist. al veel langer wordt gewaarschuwd voor de gevolgen van de klimaatverandering en extreme ongelijkheden, maar zonder toereikend effect. hoe komt het dat zulke brandende kwesties niet genoeg doorklinken in de democratische besluitvorming? dat is niet alleen een vraag aan de politiek: het gaat ook om burgerschap en de vraag of dat meer is dan ‘je stem laten horen’. in waakzaam burgerschap laat ernst hirsch ballin zien dat de rechtsstaat richting en inhoud geeft aan democratische processen. in het parlement aanvaarde wetten mogen de macht van de meerderheid niet onaantastbaar maken: ze behoren te kunnen worden getoetst aan de grondwet en aan rechtsbeginselen. burgers moeten daarvoor een beroep kunnen doen op de rechter, in nederland en in europees verband. mensenrechten moeten de ontwikkeling van persoonlijke en gezamenlijke levensprojecten veiligstellen. daarbij is solidariteit tussen mensen, met volgende generaties en met de natuur als geheel onmisbaar.