opvoeding is een thema van alle tijden. sinds mensenheugenis wordt er al geklaagd over ‘de jeugd van tegenwoordig’ en zijn mensen op zoek naar de beste manier om kinderen en jongeren kennis, maar ook normen en waarden bij te brengen. tegelijkertijd zijn in de loop der eeuwen de sociaal-economische, politieke en culturele omstandigheden ingrijpend veranderd, en daarmee ook de opvattingen over opvoeding en onderwijs. deze derde, herziene editie van vijf eeuwen opvoeding en onderwijs in nederland biedt een compleet overzicht van de geschiedenis van opvoeding, onderwijs, vorming en hulpverlening in nederland vanaf ongeveer 1500 tot nu. de ontwikkelingen op het gebied van de theorie en de praktijk van het opvoeden, de jeugdzorg en het onderwijs worden onverminderd beschreven vanaf de zestiende eeuw, maar nu ook doorgetrokken tot het heden. bovendien is de tekst aangevuld met inzichten uit het meest recente onderzoek naar de geschiedenis van opvoeding en onderwijs. ook zijn de nieuwe (vooral nederlandse) publicaties op dit gebied toegevoegd aan de literatuurlijst. het boek is daarom, behalve als inleiding en naslagwerk op het gebied van de historische pedagogiek, ook onmisbaar als startpunt bij literatuuronderzoek naar de opvoedings- en onderwijsgeschiedenis door studenten van alle historische, pedagogische en sociale opleidingen. de unieke kenmerken van het boek zijn behouden. de ontwikkelingen van opvoeding en onderwijs worden per tijdsperiode beschreven, met veel aandacht voor het historisch kader. samen met de grote hoeveelheid (deels uniek) beeldmateriaal en de vele bronfragmenten maakt dit vijf eeuwen opvoeding en onderwijs in nederland tot een boeiend en levendig overzichtswerk, onmisbaar voor iedereen die zich bezighoudt met of geinteresseerd is in de theorie en praktijk van onderwijs en opvoeding. over de auteurs dr. nelleke bakker is universitair hoofddocent historische pedagogiek aan de rijksuniversiteit groningen. dr. jan noordman was tot 2005 universitair hoofddocent historische pedagogiek aan de radboud universiteit nijmegen. dr. marjoke rietveld-van wingerden is universitair docent historische pedagogiek aan de vrije universiteit amsterdam.