dit proefschrift gaat over de keuze van natuursteensoorten ter vervanging van witte belgische zandige kalksteen bij de restaur- atie van nederlandse monumenten in de periode die loopt van het einde van de negentiende tot het einde van de twintigste eeuw. de studie is gericht op het identificeren van de keuzeargumenten en de gevolgen hiervan. bijzondere aandacht wordt geschonken aan duurzaamheid en compatibiliteit en aan de rol die deze be- grippen spelen in het keuzeproces. het belang van de studie is onder andere gelegen in het begrij- pen van uitgevoerde restauraties om deze kennis in te zetten voor nieuwe restauraties: “leren van onze ingrepen om te weten hoe in te grijpen”. door middel van literatuuronderzoek en casuson- derzoek is een antwoord gezocht op de drie hoofdvragen van de studie: “welke argumenten worden in het keuzeproces tijdens een restauratie gebruikt voor het kiezen van vervangende natuursteen- soorten?”, “in hoeverre en in welke mate spelen compatibiliteit en duurzaamheid een rol in de overwegingen rond de keuze voor vervangende natuursteensoorten en welke lering valt te trekken met betrekking tot gebleken compatibiliteit en gebruiksduur uit waarnemingen in de praktijk?” en “bestaan er trends in de toepas- sing van vervangende natuursteensoorten en zo ja, hoe verhouden deze trends zich tot duurzaamheid en compatibiliteit?” de kern van de studie wordt gevormd door vier casussen te we- ten de onze-lieve-vrouwekerk te breda, de maria-magdalenakerk te goes, de grote kerk te dordrecht en het stadhuis te gouda. alle vier gebouwen hebben twee of drie restauratiecampagnes gekend in de beschouwde periode. hierop volgt een reflectie aan de hand van de vervanging van mergel aan limburgse monu- menten omdat hiervan verondersteld wordt dat het proces van natuursteenvervanging anders verloopt in verband met de betere beschikbaarheid van vervangende natuursteen die nauw verwant is aan het originele materiaal. de casussen worden voorafgegaan door een aantal hoofdstukken waarin thema’s worden onderzocht die de context bepalen waar binnen de vervanging van witte belgi- sche steen plaats heeft gevonden en plaatsvindt.