om onder te kunnen duiken hadden joden in de tweede wereldoorlog hulp nodig, zoals contacten met betrouwbare landgenoten, vervoersmogelijkheden en veilige adressen. wie verschafte die hulp? er is geen beroepsgroep die zoveel joden hielp als die van predikanten. zij hadden een unieke positie: ze vormden een landelijk netwerk, waren het betrouwbare adres in hun stad of dorp en waren lokaal een spin in een web van adressen van kerkleden. in dit overzicht worden ruim 600 predikanten (20 procent van de beroepsgroep) en hun hulp aan joden beschreven. hun namen zijn in de geschiedschrijving van jodenvervolging en verzet vaak onbekend gebleven, maar dankzij jarenlang onderzoek is hun rol nu geboekstaafd. dit overzicht biedt een belangrijke correctie op het beeld dat protestantse kerken passief waren ten tijde van de jodenvervolging.