etty hillesum (middelburg 1941-auschwitz 1943) heeft niet alleen een dagboek en brieven nagelaten, maar ook een klein citatenboek met afschriften. samen met henny tideman schreef ze 86 citaten in het voorgedrukte boekje levenskunst. op zeker moment heeft tideman dit boekje aan haar vriendin geschonken: 'veel mooie woorden, geef ik zonder woorden'. het is dit onopvallend document uit het bezit van etty hillesum dat, na jaren van verborgen archiefleven, nu in de openbaarheid komt. deze studie presenteert voor de eerste keer alle citaten van etty hillesum en henny tideman uit levenskunst in een voor iedereen toegankelijke editie, voorzien van een notenapparaat. deze tekstuitgave gaat bovendien vergezeld van tweeentwintig informatieve hoofdstukken over achtergronden en inspiratiebronnen van deze citaten. het aantal onbekende auteurs dat hillesum citeert, werpt een verrassend licht op haar nalatenschap. inhoud: ria van den brandt/peter nissen, voorwoord de citaten van etty hillesum en henny tideman in levenskunst. facsimile, transcriptie en notenapparaat verzorgd door ria van den brandt en alexandra nagel verkenningen: ria van den brandt, etty hillesum en haar boekje levenskunst. een document voor onderzoek bettine siertsema, de spiritualiteit van a.j.c. van seters, de samensteller van levenskunst alexandra nagel, wanneer schreven henny tideman en etty hillesum in levenskunst? een reconstructie alexandra nagel, henny tideman en de wijsheden van julius spier en anderen de citaten van etty hillesum in levenskunst: maria goetze, 'erst musz man gott irgendwo finden ...' etty hillesum en rainer maria rilke annette van dijk, '... de zich onnaspeurlijk wijzigende tijdgeest ...' etty hillesum en simon vestdijk annette van dijk, 'klein zij de taak, maar sterk de wil'. etty hillesum en albert verwey annette van dijk, 'wie grote kracht voelt is zacht'. etty hillesum en frederik van eeden wil van den bercken, 'denn wenn ich selbst gerecht ware ...' etty hillesum en fjodor dostojewski hans ester, 'verschrikkelijker dan het godsgericht ...' etty hillesum en walter schubart ria van den brandt, '... when you overcome the pain ...' etty hillesum en julia de beausobre tjeu van den berk, 'das erlebnis ist das einzig wirkliche'. etty hillesum en carl gustav jung door brouns-wewerinke, 'doorgloeid zijn van een warm besef'. etty hillesum en kees schuurman hans ester, 'jede gewalt in der welt wirkt fort ...' etty hillesum en walther rathenau door brouns-wewerinke, 'je tiefer es ins innere geht ...' etty hillesum en friedrich rittelmeyers johannesevangelie door brouns-wewerinke, 'zijt niet bezorgd om uw leven ...' etty hillesum, matteus en 'de jood paulus' annette van dijk, 'selig sind die sanftmutigen ...' etty hillesum en giovanni papini ria van den brandt, '... wie de andere wang toekeert ...' etty hillesum en eli stanley jones peter nissen, 'o - meester, dat ik niet zo begerig zij'. etty hillesum en franciscus van assisi peter nissen, '... onverdeeld van hart en innerlijk eenvoudig ...' etty hillesum en thomas a kempis peter nissen, 'de heilige lichtzinnigheid ...' etty hillesum en ebba pauli ria van den brandt, '... eine magnetische kraft ...' etty hillesum en charles alexander eastman personenindex over de auteurs verantwoording & dankwoord