de sed, de ‘leidende partij’ van de ddr, wilde na de oorlog het oosten van duitsland omturnen tot een ideale socialistische maatschappij. kritische denkers verzetten zich tegen haar strakke koers en droomden van een ‘democratisch-socialistisch alternatief’. vele gewone oost-duitsers daarentegen keken eind jaren 80 vol verwachting naar het westen. na de duitse eenmaking wilden west-duitse elites het oosten van duitsland omkneden tot een verlengstuk van de bondsrepubliek zonder rekening te houden met de regionale gevoeligheden. het transformatieproces leidde tot verbetering van de infrastructuur, maar ook tot afbouw van de industrie en massale werkloosheid. ‘ostalgie’, heimwee naar de ddr, bracht heel wat oost-duitsers ertoe een stem uit te brengen op de pds, en later die linke, de erfgenamen van de sed. liberaal migratiebeleid vanaf 2015 gaf oost-duitsers het gevoel een ‘tweede keer’ benadeeld te worden. de rechts-radicale alternative fur deutschland (afd) kaapte veel stemmen van die linke weg en vreet ook het politieke centrum aan. de ‘brandmauer’ moet haar machtsdeelname verhinderen, maar wankelt in de oost-duitse deelstaten waar die partij gemiddeld 30 procent haalt. ddr-nostalgie is niet langer ‘links’, maar kleurt nu ook ‘rechts’. de beweging is ingezet van links naar rechts, en toch is die linke alweer aan een inhaaloperatie bezig. de partij van dissidente sahra wagenknecht schommelt dan weer tussen links en rechts. in van links naar rechts onderzoekt duitslandkenner dirk rochtus hoe kritische denkers en gewone burgers in de ddr en later oost-duitsland gereageerd hebben op ‘bevoogding’ door de respectievelijke elites en hoe zich dat alles ook vertaald heeft in stemgedrag voor radicale partijen van links en rechts.