geneeskunde is een steeds specialistischer vak geworden. logisch dus dat in de artsenopleiding veel tijd en energie gestoken wordt in de medisch inhoudelijke en technische kant. tegelijkertijd vraagt de praktische uitoefening van het artsenberoep in een ziekenhuis, zorginstelling of huisartsenpraktijk een breed pallet aan andere vaardigheden. een gesprek voeren met patient en familie om tot een behandelingsbesluit te komen is meer dan alleen medische kennis aanreiken. niet alles wat kan leidt tot een goede uitkomst. vanuit politiek en samenleving worden kostenbewustzijn en efficiency gevraagd. de media volgen het handelen van artsen op de voet - niet alleen de succesverhalen. wetenschappelijk gezien blijven er grote uitdagingen die inzet vragen, en daarnaast mag de existentiele kant van ziek- zijn, leven en dood geen onbekend terrein blijven voor de medicus practicus. de arts van nu en morgen moet van vele markten thuis zijn. aan de opleiders de taak een goed evenwicht te vinden tussen deze uiteenlopende eisen van breedte en specialistische diepte. door de wetenschappelijk- technologische profilering van de geneeskunde raakten deze zogenaamde niet-medische competenties lang overschaduwd. de laatste jaren groeit echter de overtuiging dat bij goede medische zorg ook de persoon van de dokter in het geding is, en dat de cultivering van deze competenties daarvoor doorslaggevend kan zijn. de bijdragen aan deze bundel zijn geschreven vanuit deze overtuiging. het zijn beschouwingen door (ervarings)deskundigen vanuit eigen praktijk of wetenschappelijk onderzoek. door de inzichten en ervaringen die zij daarin hebben opgedaan te delen, beogen ze deze ontwikkeling in de artsenopleiding mee te stimuleren. over de auteur(s): frank smeenk (longarts), harm rutten (chirurg-oncoloog) en eric van de laar (klinisch ethicus) werken in het catharina ziekenhuis eindhoven en vormen de redactie van deze publicatie. dit boek is het zesde deel in de catharina-reeks (levensbeschouwing en ethiek in de gezondheidszorg): van de zuster, de dokter en het leven dat voorbij gaat oncologie en geestelijke verzorging hightech en hartelijkheid beter ouder. zorg voor de kwetsbare oudere aandacht. grote en kleine dingen van leven en dood toegewijde dokters. waarom de niet-medische competenties geen bijzaak zijn.