in discussies over misdaad en straf wordt vaak gerefereerd aan de middeleeuwen, waarin volgens de populaire opvatting gruwelijke lijfstraffen aan de orde van de dag waren en gevangenissen nog geen 'hotels'. de auteurs van dit themanummer van madoc streven ernaar dit beeld te nuanceren door middeleeuwse concepten van straf in diverse regios en periodes vanuit verschillende vakgebieden te belichten. hierbij komen vragen aan de orde als: wie werd er door wie gestraft, op basis van welke autoriteit, en voor welke (mis)daden? met welk doel deelde men straf uit en waaruit kon deze bestaan? welk beeld had men van (lichamelijk) geweld, en hoe zag de buitenwereld misdadigers en zondaars? kunnen misdaden en straffen in dezelfde categorieen ingedeeld worden? hoe en met wel doel werden straf en misdaad verbeeld in kunst en literatuur? inhoud: redactie, straffen in de middeleeuwen han nijdam, wat was een mensenleven waard? over weergeld en compensatie, in het bijzonder in middeleeuws friesland levend gevild column: anna adamska, stromen bloed en afgehakte ledematen peter paalvast, ik vrees dat we u even pijn moeten doen guy geltner, het leven in de middeleeuwse gevangenis schande jos koldeweij, schandetekens, veroordelingstekens en een vrouwelijke ketter in het getijdenboek van katherina van kleef jan van herwaarden, opgelegde bedevaarten. een populaire praktijk in de laatmiddeleeuwse nederlanden godsoordeel adriaan gaastra, priesters en de 'wil om boete te doen'. vroegmiddeleeuwse biechtvoorschriften over het opleggen van boetes clara strijbosch, straf op maat in het hiernamaals