tijdens de tweede wereldoorlog zijn 456 joodse zwollenaren vermoord of omgekomen door toedoen van de nazi’s en hun handlangers. stolpersteine (struikelstenen) markeren hun laatste woonadres. een stolperstein is een vierkant betonnen blokje waarin een messing plaatje van 10 bij 10 centimeter is gevat met daarop de naam, het geboortejaar, de overlijdensplaats en de sterfdatum van het slachtoffer. een voorbijganger kan met een kleine buiging de tekst op het gedenksteentje lezen, er even met hoofd en hart over ‘struikelen’. al deze zwolse mannen en vrouwen, volwassenen en kinderen, leidden een eigen leven. zij maakten deel uit van de rijkgeschakeerde vooroorlogse zwolse gemeenschap. sommigen manifesteerden zich nadrukkelijk in woord en daad. anderen leidden een leven meer op de achtergrond. wat deze mensen met elkaar gemeen hadden, was dat ze joden waren en alleen daarom de dood in werden gejaagd. zij werden het slachtoffer van de genocide die begon met stigmatisering, discriminatie en isolatie en uitliep op massamoord in auschwitz, sobibor en andere plaatsen. sprekende stenen memoreert niet alleen de gewelddadige dood, maar ook – en dikwijls voor het eerst – het levensverhaal van onze joodse stad- en buurtgenoten. zolang hun namen worden genoemd, zijn zij niet vergeten.