tijdens de tweede wereldoorlog zette de duitse kriegsmarine en luftwaffe visserij- en koopvaardijschepen in als sonderschiff. al voordat de oorlog was uitgebroken, gebruikte de duitse kriegsmarine deze schepen onder andere vlag om geheime duitse operaties uit te voeren. als sonderschiffen fungeerden gecamoufl eerde schepen en hulpkruisers, soms als een lokaas voor onderzeeers, etc. bij verrassing konden onschuldige kleinere schepen zich plotseling ontpoppen tot vijandige torpedoboot; zeilvaartuigen joegen onversaagd op onderzeeers of dropten geheim agenten. door het opereren van de russchische schaduwvloot en het oekrainse schip linsen is het thema nog steeds actueel. met dit overzicht van sonderschiffen sluit j.g. zonne zijn reeks van publicaties over de scheepvaart af. eerder schreef hij over de visserij in vlaardingen en maassluis en nederlandse koopvaardij in duitse dienst.