als ik terugkijk op de weg die achter mij ligt, zie ik twee sporen in het zand. het eerste spoor is helder, warm, vol blauw. dat is het leven van vroeger: benidorm, mijn geboortestreek, de jeugd die nog naar hooi rook, de dagen waarop krullenbolleke en ik zonder nadenken vooruitliepen. dat was een tijd zonder schaduw. niet omdat hij niet bestond, maar omdat hij nog sliep. het was een leven waarin het licht vanzelfsprekend was. het tweede spoor is anders. het is het spoor van nu. een leven waarin schaduw soms meeloopt, soms vooruit rent, soms achterblijft. een leven waarin ik leer dat liefde niet minder wordt wanneer het moeilijker wordt. dat nabijheid niet verdwijnt wanneer herinneringen vervagen. dat je zelfs in het donker nog een hand kunt vasthouden. ik heb lang gedacht dat die twee levens niet bij elkaar hoorden. dat het ene het andere had weggevaagd. maar nu, aan het einde van dit boek, zie ik dat ze elkaar juist nodig hebben. het verleden zonder schaduw geeft mij de kracht om het heden met hem te dragen. en het heden leert mij dat licht niet verdwijnt, het verandert alleen van vorm.