basisboek voor pastoraat en geestelijke verzorging pastores en geestelijke verzorgers zien zich in de praktijk voor vele soorten situaties gesteld, die doen vragen 'wie ben ik?' en 'wat kom ik hier doen?' meer dan ooit vereist de huidige pastorale praktijk een voortdurende reflectie op het eigen handelen. pastoraat is 'maatwerk' en veel van wat vroeger vanzelfsprekend was, past niet meer bij het levengevoel van de moderne mens. maar hoe doe je dat, reflecteren op eigen praktijksituaties om tot 'passend handelen' te komen? daarbij biedt dit boek hulp. het bevat drie delen. deel i gaat over de kunst van het reflecteren en over de reflectieve pastor/geestelijk verzorger zelf. in deel ii worden enkele gangbare theorieen besproken aan de hand van de thema's 'presentie', 'de spirituele dimensie van pastoraat' en 'de ethiek van het pastorale handelen' hier luidt de vraag:'als dit de theorie is, wat betekent dat dan voor de praktijk?'.in deel iii wordt de omgekeerde weg bewandeld. verschillende verbatims en casussen worden geanalyseerd met behulp van theoretische invalshoeken. tot slot wordt een bescheiden instrumentarium aangereikt om op reflectieve wijze een casus te beschrijven en vakliteratuur te bestuderen. dit boek is de vrucht van een bijzondere samenwerking tussen twee docenten praktische theologie, waarvan de een geschoold is in de pastorale psychologie en de ander van huis uit meer vertrouwd met de systematische theologie. beiden brengen verschillende praktijkervaringen mee:de een was lange tijd geestelijke verzorger in een zorginstelling, de ander gemeentepredikant.