dit boek is een handleiding voor teams in het voortgezet onderwijs die denken aan de invoering van of bezig zijn met het implementeren van de aanpak van schoolwide positive behavior support (swpbs). het tegemoetkomen aan de gedragsmatige en emotionele behoeften van jongeren in het voortgezet onderwijs krijgt vaak weinig aandacht vanwege de nadruk op het voorbereiden van de leerlingen op vervolgopleidingen en de frequente toetsing. onderzoek toont al lang aan, dat aandacht voor die emotionele en gedragsmatige behoeften een positief effect heeft op de leerresultaten. de implementatie van het swpbs-raamwerk is een effectieve manier om daaraan tegemoet te komen. deze implementatie bestaat in essentie uit signalering, het voorzien in gerichte interventies en het meten van resultaten van het proces. hoewel het een eenvoudig model is, vraagt deze implementatie in het voortgezet onderwijs bewustzijn en inzicht in de structuur en werkwijzen van de organisatie. naast richtlijnen bevat deze uitgave praktijkvoorbeelden van het groenhorst college in maartensdijk en het corderius college in amersfoort. deze scholen namen deel aan het pbs europe-project dat 22 mei met een conferentie afgesloten wordt. het europese samenwerkingsverband wordt in nederland aangestuurd door hogeschool windesheim en de vu. deze voorbeelden laten zien dat pbs goed kan werken voor een positief leefklimaat op school dat ook de resultaten positief beinvloedt. pbs werkt schoolbreed voor schoolleiding, docenten, leerlingen en ondersteunend personeel. de handleiding is dan ook een onmisbaar handvat voor scholen die met pbs aan de slag willen, voor docenten die de masteropleidingen sen of gedragsspecialist volgen, deelnemers aan de opleiding pbs coach, studenten aan de lerarenopleiding en onderwijsbegeleidingsdiensten.