het verbeteren van de stemkwaliteit bij beroepssprekers en bij personen met een stemstoornis in het bijzonder gebeurt aan de hand van een uitgebreide set van methoden, technieken en oefeningen die in de logopedische praktijk bestaan, deels op basis van traditie en ervaring en deels op basis van evidentiestudies. stemtherapeuten maken doorgaans een pragmatische keuze uit het brede aanbod na inschatting van de ernst van de beperking, de eigen vaardigheden en overblijvende vocale mogelijkheden van de client of stempatient. het icf-model dient als basis voor een evenwichtige benadering van alle aspecten die een impact kunnen hebben op de gevolgen van een stemprobleem. phonopraxis wil de stemtherapeut vooral concrete informatie aanreiken over de bestaande interventiemogelijkheden die kunnen bijdragen tot een gemotiveerde keuze. in eerste instantie worden de therapeutische principes uitgewerkt die algemeen geldig zijn, waarna indirecte en directe therapeutische interventies besproken worden. meer specifiek worden verschillende stemtechnieken in detail uitgewerkt in alfabetische volgorde volgens een identiek sjabloon waarin respectievelijk de beschrijving, de indicaties, het verloop en/of instructie, de duur en de frequentie, de rationale, de doelstelling, de mogelijke valkuilen, de ervaringen, de eventuele evidentie en de bronnen vermeld worden. in een bijlage worden nog een aantal concrete werkinstrumenten aangeboden. fons mertens is logopedist en voormalig hoofd van de dienst logopedie kmsl in turnhout. hij is betrokken bij talrijke onderzoeken en publicaties op het vlak van stem en heeft een jarenlange ervaring inzake stemtherapie. marc de bodt is logopedist en doctor in de medische wetenschappen. hij is hoofd van het universitair revalidatiecentrum van het universitair ziekenhuis antwerpen, hoogleraar aan de universiteit antwerpen en gastprofessor aan de ugent (logopedische en audiologische wetenschappen). louis heylen is logopedist en doctor in de medische wetenschappen. hij is voormalig directeur van de centra voor ambulante revalidatie van turnhout, zuiderkempen en mechelen en het revalidatiecentrum voor niet-aangeboren hersenletsels in turnhout. verder is hij postdoctoraal onderzoeker aan de universiteit antwerpen en emeritus gastprofessor aan de universiteit gent (logopedische en audiologische wetenschappen).