migratie is van alle tijden en van alle organismen op aarde overal in de wereld is migratie – vooral die van de mens – een actueel politiek thema. maar eigenlijk is migratie een normaal biologisch verschijnsel, een reactie op veranderende leefomstandigheden en een poging nieuwe kansen te creeren. zo verspreiden planten zich met hun zaden, via wind, water of dieren, waaronder de mens. in gebieden met gunstige omstandigheden kunnen ze de inheemse flora verdringen, het toch niet redden of integreren in het nieuwe ecosysteem. ook dieren hebben talloze manieren gevonden om zich elders te vestigen. door te lopen, zwemmen, vliegen of mee te liften met een ander dier. een deel sterft, een deel weet zich te handhaven, sommige worden een probleemsoort. met de mens is het niet anders. de menselijke geschiedenis kenmerkt zich door trek en vestiging, gedreven door voedselgebrek, avontuur, oorlog, overbevolking, klimaatverandering, geloof en gehoopt economisch gewin. op korte termijn heeft migratie vaak economische voordelen. daartegenover staan integratieproblemen, druk op voorzieningen, gevoelens van onzekerheid en verlies van identiteit. de gevolgen op lange termijn zijn onduidelijk. dit boek laat zien dat migratie iets is van alle tijden en van alle organismen op aarde. roy erkens is universitair hoofddocent evolutionaire diversiteit en biogeografie bij system earth science van de universiteit maastricht. dermatoloog jannes van everdingen schreef als pionier in medisch-specialistische richtlijnontwikkeling en wetenschappelijke patientenvoorlichting talloze boeken op het grensvlak van geneeskunde en maatschappij. jelle reumer is emeritus hoogleraar vertebratenpaleontologie aan de universiteit utrecht, oud-directeur van het natuurhistorisch museum rotterdam en publicist. stichting biowetenschappen en maatschappij (bwm) verspreidt, online en in print, populairwetenschappelijke informatie over actuele thema's in de gezondheids- en biowetenschappen, geschreven door vooraanstaande wetenschappers. zij wil zo bijdragen aan het in brede kring bevorderen van inzicht in de actuele en toekomstige ontwikkeling en toepassing van de biowetenschappen, in het bijzonder de betekenis en gevolgen voor mens, dier en maatschappij.