aandoeningen van het bewegingsapparaat komen veel voor. vaak gaan ze vanzelf of na een korte behandeling over. soms is echter specialistisch onderzoek of behandeling noodzakelijk, bijvoorbeeld wanneer sprake is van een onderliggende inflammatoire gewrichtsziekte of systemische auto-immuunziekte. bovendien is een gedegen kennis van het vakgebied van de reumatologie en klinische immunologie onontbeerlijk om onderscheid te kunnen maken tussen 'pluis' en 'niet pluis' en om de bevindingen van anamnese, lichamelijk onderzoek en eventueel aanvullend onderzoek te kunnen interpreteren. leerboek reumatologie en klinische immunologie biedt een helder, actueel en volledig overzicht van het vakgebied. aan de orde komen degeneratieve gewrichtsaandoeningen, niet-inflammatoire klachten van het bewegingsapparaat, inflammatoire gewrichtsziekten en systemische auto-immuunziekten, die per groep een andere, vaak multidisciplinaire aanpak vereisen. het aanbod van antireumatische geneesmiddelen is i n de laatste jaren uitgebreid met 'biologicals' en zogenaamde 'small molecules', met specifieke aangrijpingspunten, werkingsmechanismen en bijwerkingsprofielen. deze ontwikkeling is van belang voor alle (para)medici die betrokken zijn bij de zorg van patienten met reumatische aandoeningen. leerboek reumatologie en klinische immunologie is onmisbaar voor iedere geneeskundestudent en voorts nuttig voor artsen in opleiding tot huisarts, internist, reumatoloog, orthopeed of neuroloog en voor paramedici die in de reumatologie werkzaam zijn. voorts is het als nederlandstalig naslagwerk een welkome ondersteuning in de patientcommunicatie door reumatologen en klinisch immunologen. leerboek reumatologie en klinische immunologie is tot stand gekomen met medewerking van een breed team van auteurs vanuit alle universitaire centra en allen deskundig op hun deelgebied binnen de reumatologie of klinische immunologie.