zorgverleners zijn goed in mensen beter maken, maar hebben weinig ervaring met het beter maken van zorgprocessen. de verleiding is daardoor groot om ad hoc oplossingen voor dagelijks terugkerende problemen te zoeken. op zoek gaan naar de achterliggende oorzaak en die wegnemen, lukt te weinig. hierdoor blijven problemen terugkomen, en dat kost veel tijd en energie. dit boek bevat negen voorbeelden uit de dagelijkse praktijk van zorginstellingen die hier een nieuwe aanpak voor gezocht en gevonden hebben door niet ad hoc, maar dagelijks en door iedereen problemen gestructureerd aan te pakken. dat is de kunst. om dat te bereiken is het nodig om het probleemoplossend vermogen van teams en individuele zorgverleners te vergroten. de zorginstellingen in dit boek lukt dat met de principes van 'lean'. dit concept is binnen toyota ontwikkeld en tot een hoge mate van perfectie gebracht. hoewel de autobranche een andere 'tak van sport' is, blijken de principes uitstekend toepasbaar in de zorg. natuurlijk is wel een vertaalslag nodig. stonden in ons vorige boek nog verhalen over de eerste experimenten, in dit boek is te lezen dat lean in de zorgpraktijk ook echt werkt. we zijn zelf vooral onder de indruk over de snelheid waarmee we verbeteringen voor elkaar krijgen. doordat we tussen verschillende disciplines en afdelingen dezelfde verbeterprincipes hanteren begrijpen we elkaar makkelijker. bovendien leren we snel doordat we een idee eerst testen en daarbij fouten accepteren. dit voorkomt een ellenlang besluitproces en je kunt nu direct bijsturen. want dat is wat we geleerd hebben: in kleine stapjes steeds verder verbeteren. dianne van dooren, teamleider verpleegafdeling interne geneeskunde/mdl st. elisabeth ziekenhuis wat mij betreft is lean in de zorg geen vraag, maar een uitgangspunt. het staat voor continu alles wat je doet verbeteren. met respect voor elkaar en op de continuiteit van de organisatie. om de klant op de meest efficient mogelijke manier te helpen. en uiteindelijk door die klant beloond te worden met een glimlach. de verhalen in dit boek ademen de wilskracht uit de principes van lean te gebruiken om dat ook voor de patientenzorg te realiseren. ze laten bovendien zien dat er in korte tijd ook in de zorg al veel mee te bereiken is. ik ben er trots op dat onze leerervaringen ook deze maatschappelijk belangrijke sector van dienst blijken te zijn. lex van den elsen, manager dealer development louwman & parqui, toyota