elke klas heeft haar buitenbeentjes en dwarsliggers. juist deze leerlingen kunnen gebaat zijn met inclusief onderwijs. het ingewikkelde gedrag van een leerling mag geen reden zijn om inclusie uit te stellen. inclusief onderwijs biedt namelijk een antwoord op probleemgedrag in de klas. het benadrukt aandacht voor iedereen, stimuleert samenwerking en nodigt uit tot creatieve oplossingen. dit staat in scherp contrast met de gebruikelijke aanpak van probleemgedrag: een eenzijdige focus op de ‘problematische’ leerling, individuele programma’s en strengere regels. zo’n aanpak vergroot de problemen vaak, in plaats van ze op te lossen. het is effectiever om leerlingen te betrekken bij een gezamenlijke zoektocht naar oplossingen. gedrag is geen vaststaand kenmerk van een leerling, maar een manier waarop een leerling probeert om te gaan met een complexe situatie. deze aanpak kan beinvloed en veranderd worden. hetzelfde geldt voor de leraar. ook de leraar moet bereid zijn zijn visie en gedrag – soms fundamenteel – te herzien. daarbij is het essentieel dat het schoolsysteem deze verandering ondersteunt en stimuleert. inclusie vereist een bewuste en georganiseerde aanpak.