wie met dis moet leven heeft het uitermate zwaar. de stoornis is altijd het gevolg van vroege jeugdervaringen die te beangstigend en te veelomvattend waren om te kunnen dragen. als overlevingsstrategie raakten daarom indertijd de heftige emoties en herinneringen afgesplitst. maar de keerzijde hiervan is dat de eenmaal volwassen geworden dis-patienten door deze vergaande dissociaties de controle over hun leven kwijt zijn. in dit handboek voor hulpverleners, patienten en hun omgeving wordt beschreven wat het leven met dis inhoudt. de diverse klachten en problemen die met dis zijn verbonden, komen gedetailleerd aan de orde: onder andere het gefragmenteerd zijn en de innerlijke conflicten die daarvan het gevolg zijn; de geheugenproblemen en de verwarring die dit geeft; de angst voor de traumatische herinneringen en het zich onveilig voelen in de hechting aan anderen. als dis-patienten eenmaal zover zijn dat ze een behandelaar zoeken voor hun problemen, is het erg belangrijk dat deze de stoornis (h)erkennen en op de hoogte zijn van de verschillende facetten in het leven van dis-patienten. een goede psychotherapie voor dis is opgebouwd uit meerdere fasen en daarbij wordt veel aandacht besteed aan de sfeer en de therapeutische relatie. ook de problemen die hierbij kunnen ontstaan komen aan de orde. deze onderwerpen - naast alle andere die worden besproken - zijn zowel informatief voor therapeuten en studenten, als voor dis-patienten zelf en hun omgeving. het kan voor alle lezers een waardevol naslagwerk zijn, waarin telkens weer stukjes gelezen worden om de eigen kennis aan te vullen of de ander te helpen zichzelf beter te gaan begrijpen. joke lijnse is gz-psycholoog, klinisch psycholoog en eerstelijnspsycholoog. ze heeft een eigen praktijk in eersel.