dit indringende ooggetuigenverslag vanuit de fuhrerbunker is een belangrijke bron voor historici. ‘misch – natuurlijk bent u nog nodig!’ zo weerklinkt in de ondergrondse fuhrerbuker op 22 april 1945 het barse bevel van adolf hitler aan rochus misch. vrijwel niemand verkeert tijdens de oorlogsjaren zo dicht in de onmiddellijke nabijheid van hitler – tot diens zelfmoord op 30 april 1945 – als rochus misch, zijn koerier en lijfwacht. als lid van de leibstandarte-ss, hitlers lijfwacht, ziet misch alle nazi-kopstukken op het terras van de berghof; hij reist mee naar de wolfschanze in polen; hij verbindt op 20 juli 1944, de dag van de aanslag op hitler, de vitale telefoongesprekken door. uiteindelijk daalt rochus misch, samen met hitlers laatste ‘getrouwen’, af in de fuhrerbunker. wanneer de ondergang nadert blijft hij op zijn post – zelfs nadat hitler zelfmoord heeft gepleegd. in dit boek vertelt deze ‘laatste getuige’ zijn persoonlijke en aangrijpende geschiedenis. misch werkte hiervoor samen met twee gerenommeerde duitse geschiedkundigen. op 5 september 2013 overleed rochus misch op 96-jarige leeftijd. zijn overlijden was wereldwijd voorpaginanieuws. misch was de ‘allerlaatste getuige’. deze uitgave is voorzien van een woord vooraf door de amerikaanse journalist ralf giordano. de joodse giordano schreef: ‘als ik rochus misch zou zijn tegengekomen, zou ik hem zonder aarzelen een hand geven…’ de bekende britse tweede wereldoorlog expert en auteur roger moorhouse schreef een uitgebreide verantwoording. rochus misch (1917 – 2013) werd na de duitse capitulatie gevangen genomen door de russen. halverwege de jaren vijftig mocht hij terugkeren naar zijn woonplaats berlijn. daar leidde hij een teruggetrokken bestaan.