op 15 augustus wordt, ook in nederland, de capitulatie van japan in 1945 herdacht. maar weten we wel welke geschiedenis precies herdacht wordt? weten we bijvoorbeeld dat tijdens de japanse bezetting de meerderheid van de nederlanders in nederlands-indie niet geinterneerd was? bij stichting tong tong verscheen 'het verborgen verhaal; indische nederlanders in oorlogstijd 1942-1949', dat meer over deze onbekende feiten vertelt. een belangrijk boek, want zoals niod-directeur marjan schwegman in het voorwoord kort en bondig stelt: ervaringen kunnen pas geschiedenis worden als zij gedeeld worden met anderen. de geschiedenis van nederlands-indie kent nog vele verborgen verhalen. een ervan wordt verteld in het boek 'het verborgen verhaal; indische nederlanders in oorlogstijd 1942-1949'. want in tegenstelling tot de heersende opvatting was tijdens de japanse bezetting de meerderheid van de nederlanders in nederlands-indie niet geinterneerd. vooral vrouwen en kinderen van indo-europese afkomst bleven buiten het kamp. deze buitenkampers stonden in een onmogelijke spagaat: de japanse bezetter wilde dat zij zich als mede-aziaat achter het japanse ideaal zouden scharen, maar de meeste indo-europeanen wilden geen indonesier worden. deze indische nederlanders wilden trouw blijven aan de nederlandse kroon. uiteindelijk werden steeds meer indo-europeanen geinterneerd omdat zij weigerden loyaliteitsverklaringen te tekenen. dit boek vertelt de goeddeels onbekende geschiedenis van de buitenkampers tijdens de oorlog in indie en de bersiap die daarop volgde. het is een vervolg op de expositie 'het verborgen verhaal' die in 1995 en 1996 te zien was op de pasar malam besar (nu tong tong fair) in den haag, en daartussen elders in het land. het boek bundelt de vele, vaak zeer persoonlijke en ontroerende, getuigenissen die bezoekers achterlieten na het zien van de tentoonstelling.