wie met gezag en geloofwaardigheid spreken wil, moet dit namens het hogere kunnen doen. daarom heeft onze seculiere samenleving alternatieven gevonden voor god: we spreken niet langer in zijn naam, maar in die van waarheid, rechtvaardigheid, efficiency, gezondheid, veiligheid of duurzaamheid. dit heeft een nieuwe vorm van dogmatiek de wereld in gebracht, een machtige stem die geen tegenspraak duldt en altijd het laatste woord opeist.   in het laatste woord legt rene ten bos de institutionele, psychologische en politieke mechanismen bloot die verklaren waarom we zo dogmatisch zijn en blijven. ‘onderwerping,’ zo signaleert hij, ‘is de prijs die we maar al te graag willen betalen om iemand te worden.’ tegelijkertijd heeft de samenleving behoefte aan sceptici die zich niets gelegen laten liggen aan leerstelligheid en de bijbehorende waarheidspretenties. onze instituties hebben juist baat bij de frisse lucht van de twijfel om tot nieuwe inzichten te komen.   rene ten bos (1959) is hoogleraar filosofie en voormalig denker des vaderlands (2017-2019). van zijn hand verschenen bij boom onder meer water (2014, genomineerd voor de eci literatuurprijs), bureaucratie is een inktvis (2015, winnaar socratesbeker 2016), dwalen in het antropoceen (2017) en meteosofie (2021).