friesland ligt bezaaid met honderden terpdorpen, met elk een eigen kerk. veehouders, ambachtslieden en arbeiders werkten er samen in een alledaagse werkverdeling en in (ogenschijnlijke) gemoedelijkheid. zo ook in hijlaard, iets ten zuidwesten van leeuwarden. op kerkelijk gebied groeide echter in de loop van de negentiende eeuw een schisma dat achteraf gemakkelijk aanwijsbaar is, maar door de dorpelingen lange tijd niet als zodanig werd ervaren. orthodoxe en vrijzinnige hervormden groeiden uit elkaar, waarbij in hijlaard vooral twee veehouderfamilies tegenover elkaar stonden. die tweestrijd kwam tot uiting in een breuk: de doleantie van 1887. een meerderheid van de bevolking brak met de hervormde kerk, verloor daardoor haar kerkelijke bezittingen en stichtte vervolgens een eigen kerk en kerkgebouw. ook elders in nederland werden dorpsgemeenschappen gespleten door de doleantie, maar in hijlaard liet zich de strijd tot in bijzonderheden reconstrueren: geen enkele hijlaarder kon ontkomen aan het maken van een keuze (tot en met ‘de dronkaard en de gek’). en toen de vrijzinnigen de strijd hadden gewonnen, volgde hun wraak – het halve dorp moest verhuizen. kees bevaart studeerde culturele antropologie en theorie en methoden van de eigentijdse geschiedenis aan de vrije universiteit.