gewoonlijk wordt onze aandacht volledig in beslag genomen door doelgericht handelen en het reageren op alle informatie die op ons afkomt. we verdwalen in dagdromen en fantasieen, en zijn zelden werkelijk aanwezig. de vier vormen van vertoeven is een unieke tekst die geschreven werd door longchenpa, de belangrijkste tibetaans boeddhistische leraar uit de veertiende eeuw. in poetische en kristalheldere bewoordingen beschrijft hij de vier kwaliteiten – ongrijpbaarheid, openheid, spontaniteit en een-zijn – die kunnen leiden naar het volledig aanwezig-zijn in het moment zelf. wanneer je ontspant in de directheid van het ervaren worden alle gebeurtenissen een spel van transparante verschijnselen, en kristalliseert je bewustzijn zich steeds verder uit. de doorschijnende helderheid die dan vanzelf ontstaat, wordt ‘helder gewaarzijn’ (tib. rigpa) genoemd, het innerlijke ontwaken voor de volmaaktheid en compleetheid (dzokchen) van het bestaan, de hart-essentie van het boeddhisme. de vertaling en uitleg van deze prachtige tekst, en de bijbehorende dzokchen meditatie instructies, worden gegeven door robert hartzema en marjan moller. robert hartzema geeft sinds 1980 les in het tibetaans boeddhisme en specifiek in de dzokchen traditie. hij werkte veertien jaar als therapeut en trainer, en is de auteur van vijftien boeken. marjan moller beoefent - na zen en advaita vedanta - sinds 1997 intensief het tibetaans boeddhisme. zij is lichaamsgericht therapeute, trainer en medeauteur van drie boeken. sinds 2000 geeft zij tibetaanse yoga en meditatie. samen geven zij de jaartraining boeddhistische psychologie en voortgezette dzokchen groepen.