lichamelijke aandoeningen zijn van alle leeftijden en van alle tijden. het aantal mensen met een somatische aandoening zal de komende decennia naar verwachting toenemen, onder andere vanwege de oplopende levensverwachting. er zijn patienten die het moeilijk vinden om hun lichamelijke aandoening het hoofd te bieden, door bijkomende problemen op bijvoorbeeld emotioneel, relationeel of sociaal gebied. het is belangrijk dat zorgprofessionals kennis hebben van de psychosociale aspecten van leven met een somatische aandoening en inzicht hebben in welke hulp zij hierbij kunnen bieden. in dit boek worden aandachtsgebieden en interventiemogelijkheden beschreven voor patienten met somatische klachten en aandoeningen. het boek bestaat uit twee delen. in het eerste deel wordt een aantal algemene thema’s en psychologische interventiemogelijkheden beschreven die relevant zijn voor het omgaan met ziekte in het algemeen (ziekte-generieke thema’s). in het tweede deel worden voor ruim 10 aandoeningen zowel somatische, als psychosociale ziekte-specifieke kenmerken beschreven, steeds geillustreerd met casuistiek. in deze tweede, geheel herziene druk is een aantal nieuwe onderwerpen opgenomen, zoals de rol van slaap, stress en leefstijl, hechting, emotieregulatie, als ook interventiemogelijkheden vanuit mindfulness, act, lichaams- en belevingsgerichte interventies en ehealth. ook recente inzichten betreffende genetica en multimorbiditeit komen aan de orde. het boek is geschreven voor professionals op psychosociaal gebied die in hun werk te maken (kunnen) krijgen met hulpvragen van patienten met somatische aandoeningen, zoals gz-psychologen, psychotherapeuten, klinisch psychologen, medisch psychologen, revalidatiepsychologen, maatschappelijk werkers, huisartsen en hun praktijkondersteuners (poh). samenstelling en redactie: grieteke pool (klinisch psycholoog/ psychotherapeut en universitair docent gezondheidspsychologie), fredrike heuvel (gz-psycholoog en werkzaam als revalidatie-psycholoog), adelita v. ranchor (hoogleraar gezondheidspsychologie) en robbert sanderman (hoogleraar gezondheidspsychologie), allen in dienst van het umc groningen.