die zauberflote, de laatste opera van mozart, heeft vanaf de premiere in 1791 tot nu toe de gemoederen sterk beziggehouden. heeft de muziek van meet af aan tienduizenden weten te ontroeren, over het verhaal dat in de opera verteld wordt, bleef men steeds fundamenteel verdeeld. velen vroegen zich af of het libretto wel enige serieuze strekking had. van den berk heeft in deze studie een opmerkelijke bijdrage geleverd aan de ontsluitering van het operaverhaal. hij werkt uit dat daarin het opus magnum (het ‘grote werk’) van de alchemisten wordt uitgebeeld. op het einde van de achttiende eeuw deed de alchemie, als mystieke stroming, zich in wenen nog sterk gelden, met name in geheime genootschappen zoals de vrijmetselarij. voor mozart en zijn broeders, die lid waren van de loge, betrof het hier een spiritualiteit die de adept via inwijdingsriten bewust liet zijn van zijn duistere en lichtende krachten. ‘water’ en ‘vuur’ dienden een huwelijk aan te gaan. de alchemisten hebben steeds in allegorieen deze ‘alchemische bruiloft’ beschreven. van den berk toont aan dat de opera een dergelijke allegorie uitbeeldt, waarin de personages de verschillende ‘stoffen’ en hun transformaties symboliseren, op zoek naar de ‘steen der wijzen’. vanuit de tempel van de koningin van de nacht wordt inwijdingsweg afgelegd, uitmondend in de zonnetempel van sarastro. in deze volledig herziende vijfde druk heeft de auteur weer vershillende verbeteringen en aanvullingen aangebracht, daarbij rekening houdend met de uitgebreide literatuur die deze opera elk jaar weer ten deel valt. zo bleek een onlangs verschenen artikel van de geoloog-scheikundige whittaker over het alchemistisch karakter van deze opera zeer relevant. juist omdat hij de studie van van den berk niet kent, en geheel onafhankelijk tot eenzelfde hypothese komt, wordt de kracht hiervan alleen maar groter. andere accenten die whittaker uitwerkt, zijn dankbaar geintegreerd in deze vijfde druk. ondertussen vindt dit boek ook internationaal zijn weg. rond de jaarwisseling 2003-204 verscheen een engelstalige editie bij uitgeverij brill.