vanwege de scheiding van kerk en staat werd in de negentiende eeuw in openbare universiteiten kerkelijke theologie vervangen door godsdienstfilosofie. als venster op het denken over geloven gebruikt willem b. drees, de laatste hoogleraar godsdienstwijsbegeerte in leiden, werk van zijn voorgangers. in de tweede helft van de negentiende eeuw dachten zij houvast te kunnen vinden in het redelijk denken, in kennis van de godsdiensten of hun eigen geloof. na de eerste wereldoorlog wordt geloof gezien als een keuze voor vertrouwen op de zin van het geheel. recenter zien we agnostische terughoudendheid die religieus en wetenschappelijk wordt gemotiveerd. een geladen zwijgen.