in de zandman (oorspronkelijk getiteld der sandmann, verschenen in 1816) onderzoekt de duitse schrijver e.t.a. hoffmann de dunne grens tussen rationaliteit, waanzin en angst. het verhaal behoort tot de hoogtepunten van de romantiek en wordt beschouwd als een klassieker binnen de vroege psychologische fictie. het verhaal volgt de jonge student nathanael, die door traumatische jeugdherinneringen wordt geplaagd en de dood van zijn vader aan de mysterieuze advocaat coppelius toeschrijft. wanneer hij jaren later de barometerverkoper coppola ontmoet, raakt hij ervan overtuigd dat dit dezelfde persoon is als de angstaanjagende zandman uit zijn kindertijd. nathanaels obsessie escaleert wanneer hij verliefd wordt op olimpia, de ogenschijnlijke dochter van professor spalanzani. centraal in de novelle staan de vervaging van de subjectieve waarneming, de angst voor mechanische mensen en de psychologische gevolgen van onverwerkte jeugdtrauma’s, thema’s die later ook sigmund freuds theorie over het unheimliche beinvloedden.