slachtoffers en daders blijven altijd deel uitmaken van de geschiedenis van een collectief; hun stemmen blijven fluisteren, net buiten het bereik van ons gewone gehoor. het verwerken van collectieve trauma’s is het centrale thema van de tranen van de voorouders. hoe ga je om met het onverwerkte leed van groepen mensen van wie de levens getekend zijn door de erfenis van oorlog en geweld, zowel aan de kant van de slachtoffers als de daders? in de tranen van de voorouders gebruikt daan van kampenhout drie bronnen: opstellingen, sjamanisme en jodendom. ogenschijnlijk hebben deze drie weinig raakvlakken, maar alle drie gaan ze ervan uit dat de voorouders een belangrijke en nabije bron van kracht vormen; dat er verschillende zielen of zielslagen zijn; dat niets en niemand in een vacuum kan bestaan; en dat genezing van het individu betrokkenheid vraagt van de gemeenschap. uit het raakvlak van de drie bronnen ontwikkelde daan systemische rituelen, die speciaal voor collectieve trauma’s helend werken. daan van kampenhout geeft ruim dertig jaar sjamanistische trainingen, sinds twintig jaar is hij in het vakgebied van systemische opstellingen in binnen- en buitenland een invloedrijke leraar. zijn boeken zijn in tien talen vertaald. ‘een belangrijke bijdrage aan ons begrip van de problemen die het gevolg zijn van collectieve trauma’s’- rabbi dr. zalman schachter-shalomi