'de kleine republiek' is een van de bekendste werken van lodewijk van deyssel en verscheen in 1889. de roman speelt zich af op een kostschool en volgt de jonge mees, die de overgang maakt van kind naar adolescent. tegen de achtergrond van het dagelijkse schoolleven onderzoekt van deyssel thema’s als eenzaamheid, vriendschap, onzekerheid, gezag en de zoektocht naar een eigen identiteit. het boek behoort tot de literaire stroming van de tachtigers, die vonden dat literatuur niet alleen een verhaal moest vertellen, maar vooral gevoelens en zintuiglijke ervaringen krachtig moest oproepen. van deyssel doet dat met een rijke, beeldende stijl en veel aandacht voor de innerlijke beleving van zijn hoofdpersoon. hoewel 'de kleine republiek' meer dan een eeuw oud is, blijft het actueel door de herkenbare emoties van opgroeien en het vinden van een eigen plaats binnen een groep. het werk geldt als een belangrijk hoogtepunt van de nederlandse literatuur uit de negentiende eeuw.