in 1868, in het heetst van de strijd tussen klerikalen en antiklerikalen, schrijft de brusselse liberale publicist en econoom charles le hardy de beaulieu (1816-1871) een catechismus van de universele moraal. antiklerikalen beklemtonen vooral de ongerijmdheden en de gevaren van het geloof. zo wekken ze, meent le hardy de beaulieu, onbewust de indruk dat ze alleen een negatieve boodschap brengen en geen alternatief hebben voor hoe mensen moeten leven zonder op religie gesteunde regels. de catechismus van de universele moraal is een pleidooi voor een gezamenlijke ethiek die harmonieus samenleven van mensen met uiteenlopende overtuigingen en levensbeschouwingen kan bevorderen. de boodschap van charles le hardy de beaulieu blijft dan ook actueel.