de titel van dit boek is met deze vierde druk veranderd van ‘ontspanningsinstructie’ naar ‘adem- en ontspanningsinstructie’, met als subtitel ‘een procesmatige benadering’. daarmee wordt aangegeven dat het ruimer is opgezet en dat de theorie meer omvattend is. de instructies zijn hetzelfde gebleven. het vervolgboek ‘functioneel ademen’ bevat een tweede serie instructies, naast toegevoegde theoretische onderwerpen. dit toont dat er heel wat materiaal is bijgekomen in de afgelopen 20 jaar. beide boeken zijn aan te raden als verplichte literatuur voor de opleiding die door het nederlands paramedisch instituut wordt georganiseerd: procesmatige adem- en ontspanningsinstructie, deel 1, 2 en 3. beide boeken laten duidelijk zien dat de instructies geevolueerd zijn. dit is te verwachten omdat er veel nadruk ligt op bewustwording. als de instructies bij herhaling worden gegeven en uitgevoerd, dan is het niet verwonderlijk dat de docent gaandeweg variatie ontdekt en aanbiedt. de auteur jan van dixhoorn was in internationaal opzicht vanaf het begin betrokken bij de international society for stress management (isma) en bij de international society for the avancement of respiratory psychophysiology (isarp). bij de isma vanaf het eerste oprichtingscongres in londen (1979) tot en met 2007, en bij de isarp vanaf hun jaarlijkse bijeenkomst in 1983 in hamburg. hij heeft voor elke bijeenkomst workshops gegeven in de procesmatige methode, die met veel enthousiasme begroet en bezocht werden. van dixhoorn was 25 jaar voorzitter van de nederlandse tak van de isma en werd in 1992 verkozen tot lid van het internationale hoofdbestuur. in 1995 was hij betrokken bij de organisatie van het isma-congres in noordwijk. bij het congres in india in 2021 was hij online aanwezig ter gelegenheid van de uitreiking van de isma federation international award die aan hem werd uitgereikt ‘…in recognition of positive contribution towards research, development and application in the areas of stress, performance and wellness’. de isarp houdt jaarlijks congressen, het ene jaar in europa het andere in de vs, en zij publiceren de abstracts in het tijdschrift biological psychology. beide organisaties hebben sterk bijgedragen aan de vorming van zijn professionele identiteit, naast de medische.