het archeologisch onderzoek in nederland naar de vroegneolithische lineaire bandkeramiek cultuur of lbk (5250-4950 v. chr.) heeft een lange geschiedenis. sinds de eerste vondsten in 1925 werken amateur- en beroepsarcheologen er aan om onze kennis van deze cultuur te vergroten. naast grote opgravingen die door de universiteit leiden zijn uitgevoerd, heeft veel (meest kleinschaliger) onderzoek plaatsgevonden dat minstens belangrijke aanvullende gegevens kan bieden, zo niet een ander licht kan werpen op de bestaande beeldvorming. buiten het onderzoek van de universiteit zijn publicaties echter summier of ontbreken geheel, ook die betreffende de eerste bandkeramische opgravingen. het nwo-odyssee onderzoeksproject terug naar de bandkeramiek, 'vergeten' onderzoeken van de bandkeramiek heeft deze 'vergeten' opgravingen boven water gehaald. voor dit project is een selectie van deze kleinere bandkeramische opgravingen uitgewerkt en toegankelijk gemaakt voor (aansluitend) wetenschappelijk onderzoek als ook voor een groter publiek; daarnaast is er binnen het project kennisoverdracht geweest op een jongere generatie onderzoekers. in deze publicatie wordt de rijke onderzoeksgeschiedenis besproken en verslag gedaan van de opgravingen van veertien bandkeramische vindplaatsen in de graetheideregio alsmede het gebied ten noorden van maastricht. de (her)analyses van de geselecteerde onderzoeken worden per vindplaats gepresenteerd en in een synthetiserend kader geplaatst. de aandacht gaat daarbij uit naar: nederzettingsstructuur en landschappelijke inkadering (van wijk & amkreutz), de chronologie van het bandkeramisch aardewerk (van de velde), het vuursteengebruik en de -herkomst (de grooth), de stenen werktuigen (verbaas), het non-bandkeramisch aardewerk (brounen), het gebruik van oker (wijnen), en de bandkeramische cultuurgewassen (bakels). als centraal thema wordt aan de hand van genoemde aspecten de bewoningsdynamiek ten oosten en westen van de maas belicht onder de algemene noemer van lineaire bandkeramiek blijkt een variabiliteit in het gebruik en herkomst van diverse gebruiksgoederen schuil te gaan die groter was dan aangenomen werd en die nu in onze analyses duidelijk naar voren komt. de 'vergeten' onderzoeken van de bandkeramiek krijgen op deze wijze alsnog de hun toekomende plaats in de onderzoeksgeschiedenis geboden.