zelforganisatie en clientgeorienteerd werken zijn populaire alternatieven voor de starre wereld van sturing, hierarchie, protocollen, externe eisen en bureaucratisering. toch blijken leiders die er in de praktijk mee werken tegen de paradox aan te lopen van leidinggeven versus zelfsturing. zij voelen de spanning tussen het vertrouwen geven en loslaten aan de ene kant, en het bewaken van kwaliteit en productiviteit aan de andere kant. dit boek gaat daarom een stap verder. het benadert zelfsturing als een gezamenlijk proces van denken en doen tussen clienten en medewerkers, tussen medewerkers onderling en tussen werkvloer en leidinggevenden. schilder en boukes noemen dat samensturing. daarbij volgen zij verschillende organisaties in hun zoektocht naar meer samensturing en klantgerichtheid. ze geven voorbeelden uit de praktijk en laten zien welke praktische vormen organisaties hebben gevonden om samensturing effectief en succesvol vorm te geven. zelfsturing of samensturing? geeft u de handvatten om samensturing concreet in uw dagelijkse praktijk toe te passen. kees schilder is trainer en 'meedenker', auteur van veranderen in dialoog (2011) en artikelen over participatie, medezeggenschap en dialoog. joop boukes is trainer bij lijn 5 (jeugdzorg), docent en dialoogprocesfacilitator.