‘we hebben iedereen betrokken bij het plan en toch komt er steeds weer weerstand boven.’ ‘we hebben meermalen duidelijke afspraken gemaakt, maar niemand brengt ze in praktijk.’ in zulke situaties verzuchten we vaak: ‘het zit in de onderstroom. we hebben alles geprobeerd, maar het ligt buiten onze invloed.’ dat maakt de onderstroom tot een vergaarbak waarin iedere logica lijkt te ontbreken. lijkt, want ook in de onderstroom zitten wetmatigheden. als je die kent, kun je begrijpen wat zich in dat ongrijpbare afspeelt. soms hoef je niet in te grijpen of op te lossen, maar gaat het erom te zien wat niet gezien wordt en te erkennen wat niet erkend wordt. dit boek gaat over dat ongrijpbare deel van veranderprocessen. wanneer je merkt dat je steeds weer in dezelfde moeizaamheid terechtkomt, of het gevoel hebt dat er onder de oppervlakte meer speelt. ardon en van der zwan geven de onderstroom een stem. door de wetmatigheden te ontrafelen en te illustreren aan de hand van alledaagse praktijksituaties. zij doen dit vanuit het zogenoemde systemisch perspectief. je zult ontdekken dat weerstand vaak geen verzet is tegen vernieuwing, maar eerder het beschermen van iets kostbaars. en dat mensen vanuit loyaliteit soms anders handelen dan ze hadden afgesproken. dit boek biedt concrete handvatten om veranderprocessen effectiever te benaderen en begint waar gangbare veranderbenaderingen zijn gestrand. arend ardon is psycholoog en bedrijfskundige en medeoprichter van the change studio. eerder schreef hij onder andere doorbreek de cirkel!, ontketen vernieuwing! en traag versnellen. cynthia van der zwan is als organisatiepsycholoog en (systemisch) leiderschapscoach verbonden aan the change studio.