met de vestiging van de v.p.r.o.-studio en de secretariaten van tal van vrijzinnig protestantse organisaties op de nieuwegracht 27 in utrecht belichaamde dit grachtenpand ooit de droom van een zuil die al wat vrijzinnig protestants was zou verenigen. anno 2009 is die droom vervlogen en is het nederlandse vrijzinnig protestantisme in zijn institutionele of organisatorische vorm nauwelijks meer zichtbaar. des te relevanter wordt juist dan de vraag naar die plekken in het collectieve geheugen van de protestantse vrijzinnigen die als 'plaatsen van herinnering' zijn aan te merken: de plekken waaraan de vrijzinnige herinnering zich heeft gehecht. het gaat in deze bundel niet alleen om concrete plekken waaraan de collectieve herinnering vastzit en waarmee vrijzinnigen zich kunnen identificeren maar ook om symbolische plaatsen in de geest, in de vorm van een begrip (bijvoorbeeld tolerantie) of een persoon (bijv. coornhert), met wie de vrijzinnigen zich van oudsher verbonden hebben gevoeld. deze benadering impliceert een ruime opvatting van vrijzinnigheid. inhoud: mirjam de baar, inleiding. lieux de memoire van protestantse vrijzinnigheid arie l. molendijk, vrijzinnigheid ruim opgevat. johannes lindebooms geschiedenis van het vrijzinnig protestantisme hans roldanus, vrijzinnigheid in de familie. cornelia w. roldanus mathilde van dijk, 'door hun geestigen stijl en evangelischen inhoud'. willem moll en de moderne devotie rienk klooster, dr. cornelis hille ris lambers. een opmerkelijke dienaar van god in jorwerd (1907-1927) yme kuiper, de predikante, de gevelsteen en de driemaster. de vermaning van boven-knijpe als plaats van herinnering paul h.a.m. abels, gouda: kraamkamer van de vrijzinnigheid in de nederlanden alex noord, 'nu rust diens lust en vreught was deught'. coornherts grafsteen als monument van de zestiende-eeuwse strijd voor de godsdienstvrijheid aart de groot, wie leert ons theologiseren? overpeinzingen bij het graf van vorstius in friedrichstadt aan de eider nikolaj hein bijleveld, leiden en de leidse universiteit als negentiende-eeuwse lieux de memoire tjaard barnard, 'nog lang zal dat teken veel zeggen ...' het remonstrantse graf als lieux de memoire mathilde van dijk, verbonden, gedragen, geroepen. herinneringen aan hooghalen marius van leeuwen, nieuwegracht 27: de droom van een vrijzinnige zuil jan n. bremmer, eric cossee: predikant te rotterdam, professor in groningen over de auteurs register van plaats- en persoonsnamen