honderd jaar geleden schreef lion feuchtwanger met de jood suss een van de meest bloedstollende ro­mans uit de duitse literatuur. het is het verhaal van opkomst en ondergang van de historische figuur josef suss oppenheimer, die zich in het begin van de achttiende eeuw opwerkte tot hoffinancier van het hertogdom wurtemmberg, dat destijds deel uitmaakte van het heilige room­se rijk. maar het is ook het verhaal van dubbelzinnige relatie tussen suss en zijn tyrannieke broodheer – de keurvorst van wurtemmberg karl alexan­der – die elkaar gevangen houden in een complexe relatie van wederzijdse afkeer en afhankelijkheid. nadat suss zich heeft ontpopt tot de machtigste man van het hertogdom, komt het onherroepelijk tot zijn val die eindigt met een veroordeling tot de dood door ophanging. daarvoor heeft zich in suss’ leven een persoonlijk drama afgespeeld, dat hem doet inzien dat zijn eerdere streven naar macht en rijkdom niet meer is dan ijdelheid. in de jood suss schetst feuchtwanger een fascinerend beeld van de bewogen tijd van de duitse barok, waarin machtswellust en inkeer tegenover elkaar staan, evenals het decadente hof en de ge­knechte bevolking van het hertogdom. dit alles tegen de achtergrond van de politieke machtsstrijd tussen de protestantse burgerij die zich laat voorstaan op zijn democratische rechten en de tyrannieke hertog die van wurtemmberg een katholieke autocratie wil maken. de jood suss werd in 1925 geschreven. er werden honderduizenden exemplaren van het boek verkocht en het werd in vele talen vertaald. toch is het in de vergetelheid geraakt – de laatste nederlandse vertaling dateert uit 1963. dat heeft waarschijnlijk alles te maken met de beruchte, ronduit anti-semitische film die joseph goebbels in 1940 liet maken en die het boek niet alleen heeft overschaduwd, maar ook in een kwaad daglicht heeft ge­steld, waarin de ambivalente hoofdpersoon suss uit het boek is veranderd in het anti-semitische prototype van de wellustige, eendimensionale joodse schurk. nu, honderd jaar later verschijnt een nieuwe, grondig herziene vertaling van dit rijke verhaal over ijdelheid, hebzucht, machtswellust, haat, lust en liefde; een briljante analyse van de persoon suss en van de onbarmhartige werking van het anti-semitisme.